Στην Αρχαία Ελλάδα η ανάγκη για διατροφή, δεν αποτελούσε απλή ανάγκη για κορεσμό και μέσο διατήρησης εν ζωή, αλλά είχε μετατραπεί σε κεντρικό γεγονός με κοινωνικές αλλά και άλλες προεκτάσεις, κάτι το οποίο βέβαια ισχύει και σήμερα! Ας δούμε όμως τι κατανάλωναν οι πρόγονοι μας! Το ελαιόλαδο, τα λαχανικά, τα φρούτα, τα καρυκεύματα, τα όσπρια και τα δημητριακά, το ψάρι αλλά και σπανιότερα το κρέας, καθώς και το κρασί αποτελούσαν τα κυρίαρχα συστατικά της τότε γαστρονομίας.

Αναλυτικά τις πληροφορίες για την αρχαία ελληνική διατροφή και κουζίνα, τις αντλούμε από τους κλασικούς τραγωδούς και κωμωδιογράφους. Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε ότι μόνο το έργο του Αθηναίου «Δειπνοσοφιστές» (2ος μ.Χ αιώνας), αριθμούσε 30 βιβλία, από τα οποία σώζονται τα 15, και αποτελούν μια συνεχή αναφορά σε παλαιά για την εποχή κείμενα, που είχαν σαν κύριο θέμα την ελληνική κουζίνα.

Το πρωινό, το οποίο ονομαζόταν συνήθως «άριστον», αποτελείτο από ψωμί, («μάζα» από κριθάρι για το λαό, «άρτο» από σιτάρι για τους πλούσιους) βουτηγμένο σε ανέρωτο κρασί. Συνηθισμένες πρωινές τροφές ήταν επίσης τα ξερά σύκα, τα αμύγδαλα τα καρύδια και οι άλλοι ξηροί καρποί. Το πρωινό ρόφημα ήταν ο «κυκεών», ένα μείγμα κρασιού τριμμένου τυριού και κριθάλευρου, το γάλα κυρίως κατσικίσιο, καθώς και ένα είδος υδρόμελου που το παρασκεύαζαν από χλιαρό νερό και μέλι.

Συχνά, τα γεύματα ήταν μόνο δύο. Το πρώτο απαρτιζόταν από ψάρια, όσπρια, ή πρόχειρα φαγητά όπως ψωμί, τυρί, ελιές, αυγά, ξηρούς καρπούς και φρούτα. Το βραδινό, το οποίο αποτελούσε και το κύριο γεύμα, ήταν αυτό του συμποσίου και της φιλικής συντροφιάς, διότι στους αρχαίους Έλληνες δεν άρεσε να τρώνε μόνοι τους. Μάλιστα η γενικά αποδεκτή άποψη ήταν ότι το να τρώει κανείς μόνος του δε σημαίνει ότι γευματίζει αλλά ότι απλά γεμίζει το στομάχι του.

Στη διάρκεια του γεύματος ο οικοδεσπότης πολύ συχνά ήταν ξαπλωμένος σε κρεβάτι, ενώ η γυναίκα του κάθεται σε σκαμνί. Τα παιδιά εμφανίζονται στα επιδόρπια και στέκονται όρθια ή κάθονται, ανάλογα με την ηλικία τους και τις συνήθειες της οικογένειας. Πάντως στο τραπέζι με καλεσμένους, τα μέλη της οικογένειας συνήθως δεν εμφανίζονταν, αφού οι συζητήσεις ήταν κυρίως φιλοσοφικού περιεχόμενου, που θεωρούνταν ακατανόητες ή ακόμη κι ακατάλληλες για τις γυναίκες και τα παιδιά.

Ένα άλλο στοιχείο που δίνεται είναι ότι δεν χρησιμοποιούσαν πιρούνια και μαχαίρια, αλλά κουτάλια, τα όποια ωστόσο μπορεί να τα αντικαθιστούν με μία κόρα ψωμί.

Στην Αθήνα ένα γεύμα δεν άρχιζε ποτέ με σούπα. Αν και οι σούπες θεωρούνταν υγιεινά και θρεπτικά φαγητά (το φαγητό που προτιμούσε ο Ηρακλής ήταν ζωμός από μπιζέλια), ήταν ταυτόχρονα «φαγητό των φτωχών» και γι' αυτό σ' ένα τραπέζι με καλεσμένους δεν ταίριαζε να προσφέρεις ζωμό.

Στο πρώτο μέρος του γεύματος σέρβιραν χορταστικά φαγητά και ειδικά ψάρια και πουλερικά. Έτρωγαν σχετικά λίγο κρέας. Τα χορταρικά τα σέρβιραν με μια σάλτσα φτιαγμένη από λάδι, ξύδι και μέλι. Σ' αυτό το μέρος του φαγητού δεν έπιναν κρασί. Οι Αθηναίοι προτιμούσαν να πιούν κρασί μετά το φαγητό. Άλλωστε το κρασί μπορούσε να αντικαταστήσει το φαγητό, αν ήταν ανακατεμένο με κριθάρι, αλεύρι και τριφτό τυρί. Αυτό το μείγμα ονομαζόταν κυκεωνας και ήταν το ποτό που προτιμούσαν οι Έλληνες.

Σαν επιδόρπια σέρβιραν νωπούς και ξηρούς καρπούς, αλατισμένα αμύγδαλα, τυρί, σκόρδα, κρεμμύδια, μέλι, γλυκές και αλμυρές πίτες. Οι πίτες ήταν φτιαγμένες από μέλι, τυρί και λάδι, ενώ ιδιαίτερη επιτυχία είχε το φαγητό που ονομαζόταν μυτλωτός, μια πίτα με τυρί ανακατεμένο με μέλι και σκόρδα. Μαζί έπιναν κρασί γλυκό και αρωματικό, που είχε τη μυρουδιά των λουλουδιών. Εκτός από τις φιλοσοφικές συζητήσεις,  έκαναν ευχάριστα διαλείμματα τραγουδώντας ή ακούγοντας μουσική ή παρακολουθώντας χορούς ή ακόμη λέγοντας αινίγματα!

Σε ότι αφορά το κρασί, είχαν τη συνήθεια να το ανακάτευουν σε αναλογία δυο μέρη νερό και ένα κρασί ή τρία μέρη νερό κι ένα κρασί, ενώ το καλοκαίρι το ανακάτευαν με πάγο που έφερναν από τα βουνά και τον διατηρούσαν σε άχυρα και κουρέλια.

Η βασική τροφή των φτωχών ήταν το κριθάρι: ζωμός από κριθάρι, πίτες με κριθάλευρο και κρίθινα ψωμιά. Τους άρεσαν οι πηχτοί ζωμοί με μπιζέλια ή φακές, κι αγόραζαν φτηνά αλλαντικά. Το κρέας και το άσπρο ψωμί σπάνια εμφανίζονταν στο τραπέζι των φτωχών. Αντίθετα οι φτωχοί έτρωγαν πολλά αλατισμένα ψάρια φερμένα από τον Εύξεινο Πόντο. Έπιναν φτηνό κρασί νερωμένο, αλλά συνήθως έμεναν ευχαριστημένοι μονάχα με το νερό.

Οι Σπαρτιάτες τρέφονταν με πιο πρωτόγονες και πιο χοντρές τροφές, μ' έναν παχύ χυλό από μπιζέλια το ζωμό που ήταν το φαγητό που προτιμούσαν. Τα συσσίτια των Σπαρτιατών αποτελούνταν από το μέλανα ζωμό, βραστό χοιρινό κρέας, κρασί, πίτα γλυκιά και ψωμί από βρώμη.

Η αλήθεια είναι ότι πολλά στοιχεία γαστρονομίας από την Αρχαία Ελλάδα, έχουν περάσει και έχουν υιοθετηθεί ανά τους αιώνες, ενώ έχουν αποτελέσει και τη βάση της Μεσογειακής διατροφής, στην οποία προσπαθούμε και πρέπει να επιστρέψουμε!